85/8 -555 محتوای کربن (میکروگرم) میانگین ± انحراف معیارحداکثر- حداقل
127/2 ± 53/4 b 26 -196/3 148/2 ± 39/1 b 106/5-218/4 66/7 ± 34/9 a 130/7-18/5 محتوای نیتروژن(میکروگرم) میانگین ± انحراف معیار حداکثر- حداقل
-20/6 ± 1/6
-24/7- -17/9 -21/3 ± 1/4
-23/4- -19/3 -21 ± 8
-27/3 – -19/9 δ13C (0%) میانگین ± انحراف معیار حداکثر- حداقل
12/6 ±0/6 c 11/1-13/2 11/3 ± 1/2 b 9/5 -12/7 4/85 ± 0/6 a 3/5 -6 δN (0%) میانگین ± انحراف معیار حداکثر- حداقل

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

بیشترین بوده و در نواحی شرقیتر مقدار آن کاهش یافته است.
مقدار δ15N در ماهی سوف متفاوت بوده به طوریکه مقـدار آندر ماهی سوف انزلی و کیاشهر بیشتر از مناطق هشتپر و لنگرود بوده است (شکل 4). مقدار δ13C مبنـا در صـدفC. glucaum از منــاطق مختلــف متفــاوت بــوده کــه در آســتارا کمتــر ین (7/21- ‰) و در چابکسر (1/20- ‰) بیشترین بوده وتفاوت معنیدار (05/0p<) بـ ین آنهـا مشـاهده شـده اسـت (شـکل 4).
مقدار δ13C در ماهی براشنکویی با مقدار δ13C مبنا هـم خـوانی داشته و تفاوت معنیدار بین مناطق یاد شـده د یـده شـده اسـت(شکل 4). مقدار δ13C در ماهی سوف وضعیت متفـاوت داشـتهبه طوریکه تفـاوت معنـیدار بـین مقـادیر در منـاطق مختلـفمشاهده نشد. مقدار آن از م یـزان δ13C مبنـا در منـاطق انزلـی و لنگرود کمتر بوده که عدم همخوانی را نشان میدهـد. از طـرفدیگر مقدار δ13C ماهی سوف در منطقه انزلی کمتر از کیاشهر و لنگرود سن جش شد (شکل 4).

شکل 4. مقدار ایزوتوپهای پایدار کربن13 و نیتروژن15 در موجودات مورد بررسی از مناطق مختلف سواحل استان گیلان
محاسبه طـول زنج یـره غـذایی براسـاس مـاهی سـوف درنواحی مختلف خزر نشان داد که بیشترین و کمترین مقـدار بـهترتیب در ناحیه کیاشهر و هشتپر وجود داشته و تفاوت معنیدار (05/0p<) نیز بین آنها دیده شده است. طول زنج یـره براسـاسشگ براشنکویی نیز در کیاشهر بیشـتر از سـا یر نقـاط بـوده امـا تفاوت معنیدار (05/0 p>) وجود نداشته است (شکل 5).

بحث
در این بررسی مقادیر ای زوتـوپ هـای پا یـدار کـربن 13 (δ13C) و نیتروژن15 (δ15N ) در برخی مناطق با یکدیگر تفاوت نشان داده اســت (شــکل 4). وجــود تفــاوت معنــیدار کــربن13 مبنــا حکایت از متفاوت بودن منابع تغذیه کننده مناطق داشته چرا که ایزوتوپ کربن منشاء تقریبی رژیم غذایی از منابع اولیه مختلف (خشکی یا آب، ساحلی یا دور از ساحل، پلاژیک یا بنت یـک) را مشخص میکند. تغییر δ13C ممکن اسـت ب یـانگر حضـور یـک عامـل خـارجی در تولیـد باشـد در حـالی کـه تغییـر در δ15N انعکاس دهنده طعمه قابـل دسـترس در طـول زنج یـره غـذایی میباشد (14، 15 و 25). تغییر مقادیر ایزوتوپی در مطالعه کمـوو همکاران (15) نیز مشاهده شده است. آنهـا تغ ییـرات مکـانی مقادیر ایزوتوپهای نیتـروژن و کـربن را در مصـرف کننـدگاناولیه تالابهای ساحلی و در مواد آلی رسـوب بررسـی کردنـد.نتایج بررسی آنها نشان داد که δ13C مصرف کنندگان سـاکن درنواحی دور از ساحل کمتر از نواحی ساحلی بـوده در حـالی کـه δ15N هیچگونه تغ ییـری نداشـته اسـت. تفـاوت م عنـیدار بـین ایزوتوپ نیتروژن در ماهیان و بیمهرگان مناطق مختلف سواحل در مطالعـه شـروود و رز (24) نیـز مشـاهده شـد در حـالیکـه ایزوتوپ کربن تفاوتی نداشته است.
شکل 5. طول زنجیره غذایی براساس دو ماهی سوف و شگ براشنکویی در مناطق مختف سواحل استان گیلان

وجود تفاوت معنیدار δ15N در سه موجود مـورد بررسـی بهخوبی تفاوت سطح تروفی آنها را نشان داده به طوریکه ماهی سوف در رأس قـرار گرفتـه اسـت (شـکل 3). تفـاوت مقـادیر ایزوتوپی در سطوح بالایی غـذایی در بررسـ ی دیگـر (18) ن یـز نشاندهنده تنوع منابع غذایی آنها بـوده اسـت. در ا یـن مطالعـهانحراف از معیار مقادیرδ15N و طول زنجیره بـرای مـاهی شـگبراشنکویی زیاد بوده (شکلهای 3، 4 و 5) که بیانگر تنوع اقلام غذایی آن میباشد. بهطور کلی انواع شگ ماهیان از نظر فراوانی رتبه چهارم را در صید ماه یـان اسـتخوانی در یـای خـزر دارنـد.بررسی تغذیه شگ مـاهی (Alosa braschnikowi) در سـواحلدریـــای خـــزر (12) نشـــان داد کـــه گـــل آذ یـــن مـــاهی (Atherina caspia) حـــدود 6/78 درصـــد و گـــاو مـــاهی
(Neogobius fluviatilis) حدود 2/18 درصد رژیم غـذایی ا یـن ماهی را تشکیل داده است. کیلکا ماهیان، سایر گاو ماهیان، کپور و کفال سایر اقلام غذایی این مـاهی را تشـک یل داده بودنـد. بـاتوجه به رژیم غـذایی آتـرین (1، 6، 13 و 29) مـی تـوان شـگماهی را در زمره مصرف کننده سـوم یـا چهـارم قلمـداد نمـود.بررسی تغذیه سوف توسط عباسی و همکاران (1) نشان داد کـهگل آذین ماهی و کیلکا ماهیان بهترتیب 29 و 13 درصد ماه یـان خورده شده را تشکیل داده و گاو ماهی و کفال ماهیان در رتبـهبعدی بودهاند. آنها همچنین تغییر نسبی فراوانی انـواع طعمـه را در معده سوف ماه یـان منـاطق شـرق و غـرب انزلـی مشـاهدهکردند. با توضیحات فوق انحراف از مع یـار بـالای 15N و طـولزنجیره در ماهی شگ براشـنکو یی قابـل توج یـه بـوده چـرا کـهوابستگی بیشتری به اولین (یا دومین) حلقه مصرف کننـده دارد در حالیکه سوف طیف غذایی وسیعتری را در بر گرفته است.
همانطور که اشاره شد متفاوت بودن نشانه هـای ای زوتـوپی در غرب و شرق منطقـه مـورد بررسـی (شـکل هـای 4 و 5) در ارتباط با منابع تغذیه کننده قـرار دارد. نگرشـی کلـی بـه حـوزهجغرافیایی مناطق مورد بررسی نشان میدهد کـه رودخانـه هـای ناحیه غربی از گستره حوزه آبخیز کو چـکتـر ، طـول کوتـاهتـر ، شیب زیاد و تـأثیرات عوامـل انسـانی کمتـر برخـوردار بـوده ووضعیت کیفی مطلوبتری دارند. سایر مناطق همچون انزلـ ی و سفیدرود که از وضعیت کیفی ضعیفی برخوردارند (10) عمـدتاً از حوزه آبخیز بسیار وسیعتری برخوردار بـوده و مـواد مغـذی فراوانتری را با گذر از اماکن مسـکون ی و صـنعتی وارد منـاطقمصبی خود میکنند. مـی تـوان اذعـان نمـود کـه شـاخص هـای اکولوژیک از قبیل تنوع گونهای، کیفیت بیولوژ یـک آب (10) و طول زنجیره غذایی (شکل 5) بخش میانی منطقه مورد بررسـ ی تحت تأثیر فراگیر دو حوزه سفیدرود و تالاب انزلی قرار دارد.
اگر چه طول زنج یـره غـذایی در اکثـر منـاطق بـا ی کـدیگر تفاوت معنیدار نداشته ولی مقایسه نتایج صید ماهیان استخوانی (ش کل 2) و ط ول زنجی ره غ ذایی (ش کل 5) تقریب اً ن وعی همخوانی را نشان میدهـد. بیشـتر ماه یـان صـید شـده توسـطپرههای ساحلی رژیم غذایی کفزیخواری دارند اما مدل مناسبی مبنی بر ارتباط تراکم کفزیان مؤثر در میزان صـید ماه یـان ارائـهنگردیده است. مسائل حل نشـده در زمـان حاضـر بـا تغ ییـرات سریع اکوسیستم دریای خزر پیچیدهتر شده و مشـخص ن یسـت که با فرض تغییر تنوع و فراوانی گونههای بسترزی یـا پلاژ یـک فراوانی گروههای مختلف ماهیان چگونه تغییر میی ابـد. شـواهدحکایت از کاهش ذخایر بسیاری از گونـ ههـا و افـزا یش انـدکبرخی دیگر از گونهها داشته است. بهطور کلی 75 درصد از کل جمعیت ماهیان دریای خزر شامل گونه هـایی از خـانواده شـگماهیان، کپور ماهیان و گاو ماهیان هستند که در سواحل جنـوب ی دریای خزر ماهی سفید و کفال ماه یـان بـه تنهـایی بـیش از 90 درصد صید ماهیان استخوانی را تشکیل میدهند (2 و 5).
در مطالعه میرزاجانی و همکاران (8) هـمخـوانی شـماتیک مثبتی بین ذخایر کفزیان و مقدار صید ماهیان وجـود داشـته بـه طوریکه بیشینه زیتوده کفزیان در بخش هـای کـوچکی شـاملمنطقه آستارا- هشتپر، روبروی تالاب انزلی و باریکهای از ناحیه مصب سفیدرود تا رودخانه پلرود مشاهده گردید. بهنظـر مـیرسد نوعی همخوانی بین زیتوده کفزیان و طول زنجیره وجود داشته باشد چرا که مطالعه حاضر نیز مناطق انزلـ ی و سـفیدرود بالاترین طول زنجیره را داشته و ناحیه آستارا نیز در حد بـالایی قرار داشته است. بررسی کفزیان منـاطق مصـبی رودخانـه هـای استان گیلان (9) نشان داد که فراوانی کفزیان با نتایج حاصـل ازطول زنجیره منتج از ماهی سوف همخوانی کامل داشته است به طوریکه بیشترین فراوانی کفزیان بهترت یـب در منـاطق کیاشـهر ، بندر انزلی، لنگـرود و هشـتپر وجـود داشـته هـر چنـد تفـاوتمعنیدار بین مناطق مشاهده نشده است.
در تحقیقی آیکن و همکاران کـه ارتبـاط طـول زنج یـره و تولیدات اولیه مناطق بررسی شده بود، تفاوت تول یـدات منـاطقبیشتر با شاخصهای کمی سطوح غذایی و کمتر با خصوصیات کیفی مرتبط دانسته شده اسـت (16). در مطالعـهای دیگـر (26) اگر چه طول زنجیره غذایی با غنای گونهای و گستره دریاچه هـا ارتباط داشته، اما نمایه قوی بـین تول یـد در دری اچـههـا و طـولزنجیره مشاهده نشده است. در بررسـ ی کفز یـان منـاطق مصـبی رودخانههای استان گـ یلان (9)، تنـوع گونـهای براسـاس نما یـه شانون- وینر در منطقه انزلـ ی کمتـر از سـایر منـاطق بـوده امـا تفاوت معنیداری بین مناطق مشاهده نشده است. در محاسـباتطول زنجیره غذایی کلیه حلقههای شـبکه غـذایی مسـتتر بـو
دهبنابراین تنها شاخص تنوع کفزیان برای تفسیر نتایج کافی نبـودهو لازم است تنوع سایر گروه ها نظیر پلانکتونهـا و ماه یـان ن یـز لحاظ گردد که در مورد آنها اطلاعات مستندی وجود ندارد.
نکته قابل ذکر آنکـه صـید فصـلی ماه یـان در بخـش هـای مختلف تنها در ارتباط با تغذیه نبوده و تابع بسـ یاری از عوامـلمحیطی و رفتاری نظیر جریانات دریایی، دمای آب، جریـان آب شیرین، مهارت صیادان و استفاده از ابزار مناسب صید، همچنین رفتار تولید مثلی ماهیان میباشد. فعالیت هـای بازسـازی ذخـایر شیلات ایران طی دهههای اخیر بهعنوان عاملی مهم در نوسانات صید برخی از ماهیان همچون ماهی سفید و کپور در کنار مسائل اکولوژیک مطرح شده که میتو اند تأثیرگذار باشد. طی 20 سـالگذشته حدود 2 میلیارد بچه ماهی در رودخانـ ه هـای منتهـی بـهدریای خزر رهاسـازی شـده اسـت (2 و 5). هنگـام رهاسـازی عوامل متعددی در انتخاب رودخانه دخیل بوده که مهمتـر ین آن کیفیت و کمیت آب رودخانه و دوری و نزدیکی به کارگاه هـای تکثیر میباشد. براساس اطلاعات موجود در کارگاه هـای تکث یـر استان گیلان، این عوامل سبب میگردد که بهطور نسـبی حـدود40 تا 60 درصد ماهیان رهاسازی شده در استان گیلان در داخل تالاب انزلی و رودخانه سفید رود صـورت گ یـرد کـه در فصـلرهاسازی از کمیت آب مطلوبتری برخوردارند. چنین الگـویی منابع مورد استفاده
میزان صید بیشتر ماهیان تکثیری را در نواحی میانی منطقه مورد بررسی (شکل 2) سبب شده است. عدم حضور ماهی سوف در بسیاری مناطق نیز میتواند بههمین دلیل باشد چراکه بیشتر 4 تا 6 میلیون بچه ماهی تولید شده (11)، در تالاب انزلی رهاسـازی میشوند.

نتیجهگیری کلی
در این بررسی میزان صید ماهیان در مناطق مختلف با شـاخصطول زنجیره غذایی آن مناطق همخوانی داشته، امـا نبا یـد نقـشعواملی همچون رهاسازی بچه ماهیان را طی فعال یـت بازسـازی ذخایر شیلات ایران درنظر نگرفت چرا که در میزان صید مناطق مهم و تأثیرگذار بوده که نیاز به تحقیق بیشتر دارد.

سپاسگزاری
بدینوسیله از همکاران محترم معاونـت صـید شـیلات اسـتانگیلان بهخاطر ارائه آمار صید تشکر می شود. همچنین از خـانمدکتر غازیانی و آقای ساجدی، آقای فرهادینیا و خانم مـات یوس که در انجام آزمایشات همکاری نمودند تشکر میشود.
عباسی، ک.، ج. سبکآرا، م. صیادرحیم و ف. ماهی صفت. 1383. بررسی تغذیه ماهیان در سـواحل جنـوبی دریـای خـزر. آرشـیوپژوهشکده آبزیپروری آبهای داخلی، 10 ص.
عبدالملکی، ش.، د. کر و غ. بندانی. 1388. ارزیابی ذخایر ماهیان استخوانی در آبهای ساحلی ایرانی دریای خـزر (1384-1386).
گزارش پروژه تحقیقاتی موسسه تحقیقات شیلات ایران، پژوهشکده آبزی پروری آبهای داخلی، 158 ص.
عبدلملکی، ش. و د. غنینژاد. 1386. ارزیابی ذخایر ماهی سفید در سواحل ایرانی دریای خزر درسـال بهـرهبـرداری 1382-1383.
مجله علمی شیلات ایران 16(1): 103-114.
علیزاده ح. 1383. مقدمهای بر ویژگیهای دریای خزر؛ دریای خزر را بهتر بشناسیم تا درآن غرق نشویم. انتشارات نـوربخش، 119 ص.
فضلی، ح. 1390. ارزیابی ذخایر ماهیان استخوانی در سواحل جنوبی دریای خـزر 89-1386. گـزارش پـروژه تحقیقـاتی سـازمانتحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، موسسه تحقیقات شیلات ایران، 90 ص.
قربانعلی دوست، ق. 1381. مطالعات ریخت شناسی و بیولوژی Atherina boyeri در جنوب دریای خـزر (سـواحل بنـدر انزلـی).
پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان.
لالویی، ف. 1383. هیدرولوژی و هیدروبیولوژی و آلودگیهای زیست محیطـی دریـای خـزر اعمـاق کمتـر از 10 متـر. موسسـه تحقیقات شیلات کشور. پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، 394 ص.
میرزاجانی، ع.، د. غنینژاد و ا. قانع.1384. ارتباط میزان صید پرههای ساحلی با فراوانی بیمهرگـان کفـزی دریـای خـزر در حـوزهاستان گیلان. مجله پژوهش و سازندگی 68: 9-2.
میرزاجانی، ع. 1389. بررسی و پایش اکولوژیک محدوده مصب رودخانههـا ی اسـتان گـیلان. گـزارش پـروژه تحقیقـاتی سـازمانحفاظت محیط زیست کشور، تهران، 372 ص.
میرزاجانی، ع.، ا. قانع، ح. خداپرست، ق. قربانزاده و ا. صدیقی. 1393. مطالعه مصب رودخانههای منتهی به دریای خـزر در اسـتان گیلان براساس جوامع کفزیان. نشریه محیط زیستطبیعی منابع طبیعی ایران 67(4): 474-461.
.11 Abdolmalaki, S. and I. Psuty. 2007. The effects of stock enhancement of pikeperch (Sander lucioperca) in Iranian coastal waters of the Caspian Sea. ICES Journal of Marine Science: Journal du Conseil 64: 973-980.
.21 Afraei Bandpei, M. A., A. F. M. Sayed, R. Pourgholam, H. Nasrolahzadeh and T. Valinassab. 2012. Food and feeding habits of the Caspian marine shad, Alosa braschnikowi (Clupeidae) in the southern Caspian Sea. Cybium 36: 411-416. 13. Bartulovic, V., D. Lucic, A. Conides, B. Glamuzina, J. Dulcic, D. Hafner and M. Batistic. 2004. Food of sand smelt, Atherina boyeri Risso, 1810 (Pisces: Atherinidae) in the estuary of the Mala Neretva River (middle-eastern Adriatic, Croatia). Scientia Marina 68: 597-603.
.41 Cabana, G. and J. B. Rasmussen. 1996. Comparison of aquatic food chains using nitrogen isotopes. Proceedings of the National Academy of Sciences 93: 10844-10847.
.51 Como, S., P. Magni, G. Van Der Velde, F. Blok and M. Van De Steeg. 2012. Spatial variations in δ13C and δ15N values of primary consumers in a coastal lagoon. Estuarine, Coastal and Shelf Science 115: 300-308.
.61 Iken, K., B. Bluhm and K. Dunton. 2010. Benthic food-web structure under differing water mass properties in the southern Chukchi Sea. Deep Sea Research Part II: Topical Studies in Oceanography 57: 71-85.
.71 Jake Vander Zanden, M. and W. W. Fetzer. 2007. Global patterns of aquatic food chain length. Oikos 116: 1378-

1388.
.81 Le Loc’h, F., C. Hily and J. Grall. 2008. Benthic community and food web structure on the continental shelf of the Bay of Biscay (North Eastern Atlantic) revealed by stable isotopes analysis. Journal of Marine Systems 72: 17-34.
.91 McKinney, R., J. Lake, M. Charpentier and S. Ryba. 2002. Using mussel isotope ratios to assess anthropogenic nitrogen inputs to freshwater ecosystems. Environmental Monitoring and Assessment 74: 167-192.
.02 Mirzajani, A. R. and R. Vonk. 2006. Spatial and temporal aspects of the lagoon cockle and its commensal amphipod in the southwestern Caspian Sea. Zoology in the Middle East 37: 63-72.
.12 Paulet, Y. M., A. Lorrain, J. Richard and S. Pouvreau. 2006. Experimental shift in diet 13C: A potential tool for ecophysiological studies in marine bivalves. Organic geochemistry 37: 1359-1370.
.22 Ponsard, S. and R. Arditi. 2000. What can stable isotopes (δ15N and δ13C) tell about the food web of soil macroinvertebrates? Ecology 81: 852-864.
.32 Post, D. M. 2002. Using stable isotopes to estimate trophic position: models, methods, and assumptions. Ecology 83: 703-718.
.42 Sherwood, G. D. and G. A. Rose. 2005. Stable isotope analysis of some representative fish and invertebrates of the Newfoundland and Labrador continental shelf food web. Estuarine, Coastal and Shelf Science 63: 537-549.
.52 Vander Zanden, M. J., G. Cabana and J. B. Rasmussen. 1997. Comparing trophic position of freshwater fish calculated using stable nitrogen isotope ratios (15N) and literature dietary data. Canadian Journal of Fisheries and Aquatic Sciences 54: 1142-1158.
.62 Vander Zanden, M. J., J. M. Casselman and J. B. Rasmussen. 1999. Stable isotope evidence for the food web consequences of species invasions in lakes. Nature 401: 464-467.

  • 1

دیدگاهتان را بنویسید